Huib en Arie uit Barendrecht kennen het project al 15 jaar !

Twee techneuten in Zambia  Je moet het meemaken om deze chaos te kunnen geloven.

Arie Nootenboom en Huib van Zessen zijn voor 3 weken naar Zambia.           Mei 2012

Wij zijn 15 jaar geleden bij het project betrokken geraakt. Het was 7 jaar het doel van de Bethelbazar.Daarnaast zijn we betrokken bij de Stichting Vrienden van Makeni in Nederland. Peter en Saramaria zijn er 6 jaar geleden geweest.  Vorig jaar hebben Peter en ik wat over projectmanagement vertelt toen een aantal Zambianen van het project in Nederland waren Wat we hier gaan doen?  
Pomp, trap, deuren repareren in Kalwelwe en Mwomboshi, 2 uur rijden van Lusaka in plattelands gebied.  Op het project in Lusaka naar raamsluitingen kijken, een schema opzetten van het elektriciteitsnet van het Makeni project.  Daarnaast ons laten informeren over de timmerwerkplaats, computer klas, tekeningen afgeven, enz.

Wij zijn gisteren laat in de middag bij Makeni aangekomen. De vlucht was lang, een hele zit. De service van de Emirates was ruim voldoende. Gisteravond bij mrs Dil gegeten. Het laatste gedeelte van de conversatie was voor ons niet meer te volgen.  Zo moe waren we.
Vandaag met bijna iedereen kennis gemaakt van Makeni.
Zoveel nieuwe mensen.  Zoveel "andere" namen.
Het is een groot voordeel dat Saramaria en Peter hier geweest zijn. Er is gelijk een klik en iedereen vindt het leuk de vader van... te ontmoeten. We hebben vandaag het gereedschap bij elkaar gezocht.
(Zelfs de accu boor tol hebben we bij de timmerwerkplaats gevonden en staat nu op te laden.)
Want morgen naar Kalwelwe en Mwomboshi.  Vrijdagavond zijn we terug.
Vrijdagavond met Klaske, Annemieke en Jeff naar de ambassade voor het borreluurtje.
  

We hebben de sleutel van het computer lokaal al 48 uur in ons bezit.  Dit is nu de tweede keer dat ik aan een bericht begin, ik was al een half A4 ver. Het is zo dat er power cuts waren. Van vrijdag midden nacht tot zaterdag 22.30 uur. Vanmorgen deed alles het weer, maar toen ging tijdens de kerkdienst, ca 11.00 uur, het licht weer uit. Om 18.00 uur ging het weer aan. Dus wij op een holletje naar het computer lokaal. Maar om kwart over zes weer uit.  Gelukkig is er nu weer elektriciteit  Het is niet alleen dat de eleketriciteit weg is maar na een paar uur, als de tank leeg is, heb je ook geen water meer.

Donderdag zijn we naar Kalwelwe gegaan. Door mijn toedoen zijn we te laat vertrokken. (Wij hadden verwacht dat we wel een poosje zouden moeten wachten) Na wat boodschappen zijn we in Kalwelwa aangekomen. Daar was het gelijk mensen en gereedschap inladen en naar een pomp. Die hebben we uit elkaar gehaald met 6 man van het dorp. Het bleek dat de pijpen lek waren. Lucht gaat eenmaal makkelijker dan water, dus daarom kwam er geen water uit. De pijpen zijn aan de buitenkant gegalvaniseerd. Van binnen niet, dus roesten ze van binnenuit kapot. Het zuiger gedeelte van de pomp werkte goed. Ondanks alle slechte berichten over de pompen is wel zo dat deze pomp een jaar of 12 goed gewerkt heeft. Wij willen wel dat de pomp gaat werken dus hebben wij toegezegd om de volgende keer pijpen mee te nemen.  Ze wilden aluminium pijpen. Dat gaan we proberen. Nu halen ze het water uit de rivier. Op de rivier wordt allerlei afval geloosd. De pomp was 1,5 jaar kapot en is in al die tijd niet gerepareerd. Het commentaar van de dorpelingen was dat ze geen geld voor reparaties hebben. Daarna sprong de man van Makeni in, met een opmerking van: Maar als je water van de rivier drinkt wordt je ziek of ga je dood.  Na heel veel doordrukken hebben we afgesproken dat er een slot op de pomp komt. Iedereen die water wil hebben moet er voor betalen. Op die manier kun je geld sparen voor reparaties. Volgende week gaan we kijken of ze zo'n afspraak op papier gezet hebben. We hebben in Mwomboshi overnacht (in het huis van mevrouw Dil) We hebben de trap bekeken en het is een drama om die te repareren. Het goede nieuws is dat er van de 17 treden 12 redelijk zijn. Het slechte nieuws is dat de overige 5 dramatisch zijn: stukken er uit van 5 cm diep over een lengte van 20 cm. We denken aan een oplossing om een plaat er op te leggen, maar we weten nog niet hoe. Waar haal je 17 platen vandaan? Een beetje aansmeren is absoluut amateur werk dat over 2 maanden weer kapot is. Een extra handicap is dat er geen elektriciteit is. Dus gaten in beton boren met een handboor is geen oplossing. We denken aan een generator set, maar waar haal je die vandaan?

Daarvoor hebben we flappen getapt. We waren miljonair. Daar hebben we wilde beesten gekeken. Het viel een beetje tegen.  Daarna zijn we naar de Zambiaanse Gamma gegaan voor spullen voor de reparaties. De Zambiaanse Gamma heeft niet zo'n uitgebreid assortiment.  De juiste bouten niet, geen wind haken, geen slotbouten van de goeie maat.  Alleen ijzeren pijp (dan ook nog 6 meter) voor de pomp, geen plat ijzer, enz. Dus we hebben een aardige uitdaging om alle materialen te vinden. Aan het eind van de dag konden we de bodem van de schatkist al weer zien. 's avonds hebben we, bij kaarslicht, nog allerlei schema's zitten tekenen. Het is de bedoeling om aanstaande donderdag weer naar de dorpen te gaan om het werk af te maken. Dat zijn nog slechts 3 dagen om alles bij elkaar te krijgen.

Zondag de kerkdienst op het terrein meegemaakt. Leuk, enerverend en heeeeeel erg lang: 2,5 uur. Daarna hadden we een maaltijd in het weeshuis. Jongens wat een slechte start, wij achter een lange tafel en voor ons de kinderen. Maar gelukkig brachten de foto's van thuis de verhalen opgang. Heleboel kinderen kenden Peter en Saramaria nog. Bij elkaar weer een leuke dag. Nu we water hebben gaan we de afwas van 2 dagen doen.

   

 

Vandaag weer naar de villages.
We hebben alles kunnen regelen en kopen. We hebben een extra constructie gemaakt op de Ford, pick up om de palen en de deur te vervoeren. We, lees Arie, ik heb alleen goedbedoelde advies gegeven. Gisteren een rustigedag geweest omdat alles georganiseerd en geregeld was.
We zijn zijn langs de HIV test geweest, wij zijn nefagtief, en langs de familie planning geweest.
Even in computer klas gezeten waar de Hanza studenten een les gaven. Heel erg interssant.
Maar we zijn tot negen uur bezig geweest om de Ford te laden.
(Overdag kun je niet internetten, snelheid uit 1985 of zo.) Het beeld wat er in Nederland is, maar ook bij ons is wel anders dan hier verteld wordt.
Ik verwacht zaterdag tijd te hebben om een fatsoenlijk bericht te schrijven.
     
Gistermorgen waren we in Mwomboshi, dat is 90 km buiten Lusaka. Gewoon plattelands gebied.      De laatste 30 km rijd je dus op onverharde wegen, en passeren we een rivier. We rijden tot aan de assen door het water. 's Morgens vroeg wakker. Ik heb geprobeert een foto te maken van de zonsopgang zoals je die altijd in reisboeken en fotoboeken ziet. Misschien is de foto wel gelukt.       Het huisje waar we geslapen hebben, heeft geen water, dat moet je een halve km ver halen, geen elektriciteit, water maken we warm op een houtskool kacheltje, de WC is een gat in de grond in een huisje in de tuin.  Rust ….... stilte en dan staat deze jongen in de ochtendzon zijn tanden te poetsen met een elektrische tandenborstel.

Vorige week vrijdag, toen we van onze onderzoekingstocht in dorpen terug kwamen zijn we 's avonds naar een partie geweest van Nederlanders. Daar hebben we heel veel verhalen gehoord van mensen die die al heel lang werken en wonen. Daar hebben we iemand ontmoet van de wereldbank die wel iemand wist, die ons kon helpen. Mr Josph Breza van Breza engineering. Maandag zijn we daar heen geweest, hij is een Slowaak. Hij is een techneut en iemand die van aanpakken weet. Daar hebben we de metalen versterkingen van de trap gekocht, plat ijzer voor een beugel op de pick-up truck en metal strip om een deur uithouder te maken. Het ijzer konden we gelijk meenemen en de treden waren de volgende dag klaar. Hij verhuurde geen generator maar wilde wel het werk helemaal zelf doen. Dinsdag zijn wij langs gegaan om de treden te betalen en omdat we geen generator konden huren hebben we besloten om het werk door hem te laten uitvoeren. Even voor de duidelijkheid. Het is Mwomboshi, je hebt daar geen elektriciteit. Dus kun je niets met je elektrisch gereedschap beginnen. Daarom heb je een generator nodig. Want er zaten 10 gaten per tree in en er zijn 17 treden. Je wil geen 170 gaten met de hand in beton boren.

       

 

De maandag en de dinsdag hebben we helemaal besteed met het kopen van materialen. Bouten, moeren, schroeven, slotbouten, hout om de deur te repareren en een nieuwe deur. Daarnaast zijn we op zoek geweest naar pijpen voor de pomp.

Twee dingen zal ik er uit lichten:

1  Het hout voor de deur en de nieuwe deur.

In de winkel was een deur voor ZK 100.000,-- te koop, veel te duur en veel te mooi. Dus is besloten om naar de markt te gaan. Ik durfde mijn fototoestel niet mee te nemen. De “markt” is een krottenwijk. Allemaal kleine huisjes met golfplaten daken en smalle steegjes. Overal werden deuren en bankstellen gemaakt. Overal jongetje bezig deuren te schuren en de mannen met hout bewerken. Heel veel deuren in diverse stadia van bouw. Je kon duidelijk zien dat het niet allemaal van de beste kwaliteit hout gemaakt werd. Het zijn meesters in het wegmoffelen van scheuren en barsten. Er was genoeg elektrisch gereedschap om te zagen en te frezen. Uiteindelijk hebben wij een goede deur en hout gevonden en gekocht. Dus alles mee naar de auto. Inladen en vast maken. In de auto gaan zitten en dan pas geld tevoorschijn halen. Natuurlijk hebben we veel te veel betaald. Als blanken mee gaan moet je altijd te veel betalen.

2  De pijpen voor de pomp.

Uit eindelijk kwamen we bij de goede winkel, Saro, terecht voor de buizen van de waterpomp. Er hangt een groot bord aan de muur, ik denk dat ze vertegenwoordiger zijn. Heel groot bedrijf waar van alles verkocht wordt op landbouw gebied, maal machines voor mais, pompen, tot en met tractoren toe. Wij de prijs opgevraagd van 9 pijpen, dat kwam neer op ZK 3.000.000,--. Nou ja dat moet dan maar. Gelukkig vroeg Rafael, onze chauffeur wat een complete pomp kost. Nu een complete pomp inclusief 10 pijpen kost ZK 2.650.000,--. Dus minder. Onbegrijpelijk. Maar het komt omdat voor een complete pomp de belasting lager is. Zo kom je echter helemaal nooit toe aan reparatie, vervangen is veel goedkoper. We zouden de pomp woensdag gaan kopen, want dan kon het materiaal gelijk in de auto blijven liggen. Maar om 15:00 kwam Mr Joe Silwenga, manager van Makeni dat men de auto woensdag heel de dag nodig hadden. Dus zijn we 's middag nog even terug gegaan om de pomp te kopen. We waren 17:15 terug. Dinsdag zijn we ook gestart met de steun voor de pick-up. Want we moesten donderdag heel veel materialen meenemen: 10 buizen, 10 rods, 2 deuren. Dat zou niet zo in de bak van de pich-up passen.

Woensdag werd Arie wakker met: Dit gaat zo niet werken veel te slap. (Dit mede door het bakwerk wat geleverd werd, lassen konden we het niet noemen.) Mr Edward Ngundu, de timmerman en onderhoudsman, vond het erg teleurstellend. Hij heeft de nieuwe lat aan de deur gezet en de deur gevernist. Later op de dag toen we terug kwamen had hij een een stel verstevigingen op gelast en was hij bezig om de steun in de menie te zetten. Wij waren bijzonder aangenaam verrast. Wij hadden dat helemaal niet verwacht. Het was uitstekend werk.

Wij zijn op bezoek bij de HIV test en de family planning geweest. Wat een goede instellingen zijn dat. Gelukkig wordt er steeds meer gebruik van gemaakt. Het zal wel voor veel mensen de gewoonste zaak van de wereld zijn hoe zo'n gesprek over een HIV test verloopt maar voor ons was het een eye opener. Voor de test afgenomen wordt, wordt er gesprek gehouden wat de test inhoud, wat de gevolgen kunnen zijn. Dit zijn intensieve gesprekken. Mrs Oreta kan dat volgens ons goed. Daarna wordt er een test afgenomen. Gewoon een druppel bloed op een test staafje en dan wat vloeistof. Als het positief is wordt een andere test gedaan. Als deze test ook positief is worden de clienten naar het ziekenhuis doorverwezen. Daar wordt een uitgebreide test gedaan en gekeken of medicatie mogelijk is en hoeveel. Alles wordt door de regering betaald, de testen en de medicaties. Ze vertelde van de situatie dat een man met zijn twee vrouwen kwam. De eerste vrouw eiste een test omdat ze niet besmet wilde worden. Gelukkig was ze negatief, nu moeten ze over 2 maanden nog eens langs komen om zeker te zijn. Ze houd 3 maal per week spreek uur. Ze heeft in 4 dagen 35 testen afgenomen. Vandaag waren er 2 testen positief. In Mwonboshi heeft ze 28 testen gedaan en daar was er 1 positief.

Family planning

Bij family planning wordt met de moeders en als het even kan met de vaders gesporken over wanneer het goed zou zijn als er een volgend kind komt. Niet na 2 maanden weer zwanger, maar bij voorkeur twee of drie jaar. Ook de grote van het gezin wordt besproken. Heb je wel genoeg plaats, heb je wel genoeg geld voor eten, school, enz. Daarna wordt er over anti conceptie (pil of prikpil) en condooms gesproken, ook deze middelen zijn gratis. Dus ook dit is een belangrijk programma.

Donderdag was een slechte dag.

Alles ging mis. We dachten dat Zambia en de cultuur ons verslagen had.

·         Mr Joe Silwenga zou voordat we zouden vertrekken een contract voor ons hebben voor de pomp in Kalwelwe. Hij was er niet op tijd.

·         We vertrokken om acht uur en ondanks het verzoek om alles van te voren te doen, gingen we eerst broodjes kopen, daarna cement en als we tijd over hadden ook nog een kip. (Die hebben we 's avonds gegeten) We waren dus 20 minuten te laat op de afgesproken plek waar we de Breza mensen zouden ontmoeten.

·         De Breza mensen zijn met de trap begonnen maar zijn om drie uur gestopt om dat het niet werkte zoals het bedacht was. Ze zouden de volgende dag weer komen.

·         De deur die hersteld is door de carpentry was te groot.

·         De deur die we gekocht hadden was te groot en de “hulp” timmerman heeft het gat voor het slot aan de verkeerde kant van de deur gemaakt.

·         De voordeur konden we niet repareren. (Boor brak af)

·         Tijdens de reis naar Kawelwe is de stelling achter in de pick up omgevallen. De gaten in de pick-up zijn nu wat uitgelubberd. Zo kan de stelling niet meer gebruikt worden. De pijpen hebben we schuin naar voren vervoerd.

·         De VMC (Village Management Commite) was niet aanwezig voor het plaatsen van de pomp. Een misverstand in de datum. (We hebben de nieuwe pomp met behulp van opgetrommelde dorpelingen gelukkig wel geplaatst.)

·         De printer werkte niet. Ik kreeg hem niet aan de gang. (De printer is een cadeautje van de kinderen. Het maakt kleine polaroid foto's en werk op een accu.) De mensen zijn er heel erg blij mee als ze foto krijgen.

 

Vrijdag was een goede dag.

De printer werkte weer. Donderdag had de carpenter Mr Philemon Banda, de deur boven bijna afgemaakt. We zijn tot zonsondergang bezig geweest. De mannen van Breza engineering kwamen pas om half elf terwijl ze gezegd hadden dat er om negen uur zouden zijn. We geloofden er niet meer in. Maar ze kwamen toch. En ze hebben prachtig werk geleverd. De treden hebben ze met hulpstukken aan elkaar gelast. Elke 5 of 6 treden hebben ze met grote keilbouten verankerd. Ze hebben zelfs alles met rode menie afgewerkt. Wij hebben dubbel en dwars waar voor ons geld gekregen en wij hadden het zelf nooit in de beschikbare tijd voor elkaar gekregen. Ondertussen hing de deur beneden ook al. Wat een goede timmerman, wat een goed gereedschap heeft hij.Daarna zijn we op weg gegaan naar Kalwelwe. We hebben het contract ondertekend. De chair man was er niet omdat zijn vrouw ziek was. Niet dat ze in het ziekenhuis lag. Onze mening is dat het gewoon nonsens is, hij vindt het gewoon niet belangrijk. Bij het voorstellen van de regeling spartelde hij ook al erg tegen. Toen dacht ik meer dat het iemand was die in problemen dacht in plaats van oplossing. Maar de penningmeester en de secretaris waren er wel. Zij hebben getekend, wij hebben getekend en Mr benjamin Zulu heeft getekend. Daarnaast hebben we de afspraak gemaakt dat ze een tweede pomp moeten repareren van de overgebleven materialen.

 

Er is beloofd dat dat deze maand gaat gebeuren. Het contract houdt in dat met ZK 10.000,-- per maand betaald om water te mogen tappen. Elke maand moet er weer aan de de penningmeester betaald worden. Er gaat een ketting met een slot op en er wordt iemand aangesteld om water te leveren. Dit wordt gespaard om de pompen te kunnen repareren als het nodig is. Wij hebben beloofd dat als het systeem goed werkt, wij de kosten zullen dragen voor nog een nieuwe pomp. Mr Benjamin Zulu zal in mei 2013 dit controleren. We konden merken dat ze aangenaam verast waren door deze belofte. Wij hebben dit contract zeker niet voor elkaar gekregen. Mr benjamin Zulu is daar al een poos mee bezig geweest. Maar wij zijn waarschijnlijk wel de katalisator geweest die het in gang heeft gezet. Daar heeft de nieuwe pomp zeker aan bijgedragen.  Toen we terug kwamen van Kalwelwe waren de dorpelingen al bezig cement te maken. We vertrokken om kwart over vier en toen waren bijna alle treden afgesmeerd.De terug weg ging hetzelfde als de heenweg. We hebben allerlei mensen mee genomen (we vertrokken met 8 mensen en een fiets in en op de pick-up) en overal moesten we wat afleveren. Echt een klein transport bedrijf. Over het verkeer zal ik een andere keer iets vertellen. We waren laat thuis, het was al donker. Er hing weer een ontzettend zware smog over de stad: van de auto gas dampen maar voor al van de vuil verbrandingen. Het is enorm vies, vooral als je van het platteland komt. 's Avonds nog even een power cut van een half uur. Dus al met al een fantastische dag.

We zijn drie keer aangesproken voor een donatie.

De chairman van Mwomboshi vroeg om kippen voor de leraren omdat het vrijwilligers waren.Ze hebben zo weinig. Daar heb ik op geantwoord dat ik dit in de stichting vrienden van makeni naar voren zou brengen.

De hulptimmerman, die Peter en Maarten zo goed geholpen heeft met de biogastank, vroeg ook om hulp. Vandaag gaan we naar hem toe om een foto van zijn gezin te maken. (Peter en Saramaria zijn ook bij hem thuis geweest.) Daar zal ik tegen hem moeten zeggen dat geld geven niet helpt, hij en/of zijn vrouw moeten zelf een manier vinden om geld te genereren. Dat wordt nog lastig.

Ook een jonge moeder sprak mij aan, nadat ik een leuke foto van haar genomen had, en zij vertelde dat haar moeder overleden was en dat ze hulp kon gebruiken. Daar sta je dan en zeg zoiets als: Wat erg, hoelang geleden is het dat ze overleden is? Nu heel veel sterkte. En dan ga je weg.                  Het kan niet en het helpt niet. Je kunt niet zomaar even wat geld toestoppen. Toch doet het wel wat met je.

Donderdagavond werden we bij het huis (zie begin van het bericht) afgezet. Er was geen maan, vorige week was het volle maan en kon je bijna een boek lezen zo helder was het. Nu was het weer helder en was er een schitterende sterrenhemel. Dit hebben wij nog nooit gezien.180 graden en 360 graden rond (een halve bol voor de niet technici). Zo veel sterren, hele wolken met sterren. Fantastisch. Groots Als God dan tegen een kinderloze oude man (Abraham) zegt dat zijn volk zo groot zal worden als er sterren aan de hemel staan, dan moet je wel goed gelovig zijn.

Ik moet weer helemaal opnieuw beginnen, want ik had het nog niet opgeslagen. Arie zette een computer aan en het automaatje ging er gelijk uit.

Eerst een paar korte berichtjes:

We hebben “caterpillers” gegeten. Ze zijn hard gebakken en een beetje taai. Ze zijn niet vies.             Ik heb zondag een stuk achter in de pick-up gestaan toen we naar de kerk gingen. Fantastisch, mijn haren wapperde in de wind. Zondag sputterde de waterleiding. Maandag ook. In de loop van de morgen is het opgelost. Iemand was vergeten een kraan dicht te zetten. Het gevolg was wel dat we geen warm water hadden en dat is lastig als je wilt douchen en afwassen. De presentatie over project management was gezien de opkomst een groot succes. We hadden een gehoor van 9 mannen en vrouwen. Het meeste indruk maakte de planning die wij gemaakt hebben om de laatste 15 acties in de laatste vier dagen te kunnen afronden. Het is denk ik niet overgekomen, maar er bestaat altijd een heel erg kleine kans dat er een klein zaadje geplant (of: gepland) is. Mijn reisverslag boek is vol. Dus hebben we Naiks, kleine supermarkt aan de overkant van de weg, een nieuwe gekocht.                     De temperatuur is heerlijk. 's Morgens lekker fris, dan doen we de trui aan, tegen 10 uur wordt het lekker warm. Ideaal weer om te werken.Het verkeer is dramatisch in Zambia en vooral in Lusaka.      En met verkeer bedoel ik dan ook alles.  Auto's, drukte, regels en de wegen. Al het verkeer moet door de stad. Ook de grote vracht auto die van noord naar zuid rijden. Alles gaat door het centrum heen. (Er is geen rondweg.) De wegen, vooral buiten Lusaka, zijn regelmatig erg slecht. Regelmatig gaten van een meter doorsnede in de weg waar het asfalt verdwenen is. In Lusaka is rijden een chaos. Iedereen rijdt maar wat aan. Hoe a-scosialer hoe beter lijkt het wel. Vooral de minibusjes rijden als gekken. Ze douwen overal door en een rood stoplicht hoeft zeker niet te betekenen dat je moet stoppen. Sinds een paar jaar wordt de markt overstroomd met auto's uit Japan. Toyota is het merk wat je hier ziet. Zeker 60% is Toyota. De Japanse export zorgt ook voor de juiste hoeveelheid reserve onderdelen, dus het zijn ook zeer gewilde auto's. De welvaart stijgt, de middeklasse krijgt geld en koopt een auto. Alleen zijn de wegen hier niet op uitgelegd. Er is in 10 jaar niets aan de wegen gedaan om die hoeveelheid auto's te kunnen laten rijden. Dit heeft als gevolg dat er de hele dag file's staan. Zaterdag hebben we er ruim een uur over gedaan om van Makeni naar Arcade shopping mall te rijden. Dat is van het zuiden van de stad naar het noorden van Lusaka. De afstand is nog geen 10 km. Volgens zeggen kan de regering maar niet besluiten wat er gedaan moet worden om dit op te lossen. Vijf of zes jaar geleden zijn ze wel eens aan een rondweg begonnen maar dat project is geheel gestopt. Dan de auto's, waar beginnen we! We beginnen met de taxirit op vrijdagavond van het ambassade feestje naar Makeni. We wilden naar huis, beetje moe en we wisten wat we weten wilden. Dus hebben we een taxi laten bestellen. Inderdaad drie kwartier later was de taxi er. Een ouwe Toyota natuurlijk met doorgezakte stoelen en banken. In de voorruit zat het hele wegennet van Zambia aan barsten. De man reed als of hij maar 1 versnelling had, en wel zijn vierde versnelling. We hebben niet gemerkt dat hij remmen had. Bij Makeni zijn snelheidsremmers, zogeheten verkeersdrempels, de eerste zag hij een beetje laat en het leek wel of de auto doormidden brak. Wat een knal en een gekraak. Ik zag het helemaal voor mij dat de voorkant gewoon doorreed en ons achterliet. Maar we hebben het overleefd. Mogelijk is er wel blijvende schade want het rook in de auto erg naar uitlaatgassen. De minibusjes die in Lusaka rijden, en dat zijn er heel erg veel, hebben aparte regels. Misschien maar 1 regel: Hoe kom ik het snelst van A naar B. Dus je passeert links om rechts af te slaan. (Het is linksrijdend verkeer.) Je gaat over de de stoep, nee er is geen stoep alleen een plek waar voetgangers lopen, als of het de gewoonste zaak van de wereld is. Je gaat via een bezine station naar de andere weg om sneller over te kunnen steken. Ze zetten ook zo hun auto voor de jouw auto als een baan op moeten schuiven. En elk busje is afgeladen met mensen. Ik schat 14 mensen in elke busje. Rood licht bestaat er voor hun niet. We hebben een vrachtwagen gezien waarbij de achterwielen een halve meter naast de voor wielen stonden. Als een soort krab reed dat apparaat over de weg. Er is een APK test (Fitness test) voor de auto's. Maar dat kun je je niet voorstellen, want er zijn heel veel wrakken en auto's met zwarte rookpluimen uit de uitlaat die er hier rond rijden. Het schijnt ook zo te zijn dat je de auto niet mee hoef te nemen om de auto voor de test te laten slagen Tientallen vrachtauto's die gestrand zijn met pech. En dan staan ze gewoon midden op de weg de auto's te repareren. Voetgangers zijn vogelvrije mensen, het is levensgevaarlijk om over te steken.    In al die hectiek staan dus mensen allerlei zaken te verkopen en te bedelen. Gewoon tussen de auto die drie rijen breed voor een stoplicht staan. Shirtjes, riemen, telefoonkaarten, kranten, stuurhoezen, van alles.

Zaterdag is de olie pijpleiding van Tanzania naar Zambia gebroken. Het gevolg is dat gisteren en eer gisteren de benzine stations zonder benzine zaten. Vandaag hadden ze gelukkig wel weer. Hoe ze dat gedaan hebben weet ik niet. Maar wij zaten met het busje met een lege tank. We zijn 4 benzine stations langs gereden en allemaal hadden ze geen benzine, dus dan maar terug naar Makeni.        (Ze hebben dus ook niet even de tank helemaal vol gegooid toen ze het nieuws hoorden)

Je moet het meemaken om deze chaos te kunnen geloven.

 

Zaterdag hebben wij het kalm aangedaan. Wij zijn alleen naar de Arcade shopping mall geweest.

Wij hebben bij de Zamchicken gegeten, een soort KFC, alleen was de patat vreselijk.

Wij hebben wat kaarten gekocht en op de bus gedaan. We zijn heel erg nieuwsgierig hoelang ze er over gaan doen. In de middag lekker een boek lezen in de tuin en voor het eerst door iets gestoken. Zodra we het merkten zijn we natuurlijk ruim aan het Deet spuiten gegaan.

 

Zondag

De start was verrassend. Om kwart over zeven stond Mr Mjovu, de chauffeur aan de deur of we klaar waren? Of we dan om half acht bij de poort konden staan dan gingen we rijden.

We hebben de boterham naar binnen geschrokt en we waren net te laat bij de poort. Daar bleek dat zijn vrouw en kinderen naar de markt moesten om groenten te verkopen.

Dus daar moesten we eerst even langs. Om acht uur reden we het plein van de Methodistenkerk op. Wij werden bij de dominee uitgenodigd. Een groot bureau! Twee meter breed en van gepolitoord hout, glimmend en een grote leren stoel erachter.

We maakte geen indruk op hem want wij hebben geen ambt inde kerk. Maar gelukkig dat Jannie dat een beetje goed maakte met haar ouderlingenschap. De kerk was al begonnen maar hij nam ruim de tijd om eerst stevig op onze namen te oefenen. Niet dat het veel hielp want toen we in de kerk stonden kwam hij er niet uit. Dus hebben we hem maar geholpen. Ja en dan vraagt hij of we even wat willen zeggen, ze komen altijd met dat soort dingen. Wij mochten op de bank op het podium zitten, naast de man die de preek ging houden. Vorige week was het hoofdthema: zonde. Nu vonden wij het hoofdthema: Geld.Er moest verf geschonken worden van dat merk en die soort. EN NIETS ANDERS!!!!

Voor het oogstfeest moesten er briefjes uit een emmer getrokken worden en dan moesten de mensen dat meenemen. De eerste collecte ging met een boekje waar je het geld in moest doen, dat moet ik nog navragen, waarschijnlijk met je naam er op. Daarna een tweede collecte voor de armen. Hierna werd er een verhaal gehouden dat er afgesproken was dat iedereen ZK 15.000,-- zou betalen en waren nog al wat die dat nog niet gedaan hadden.  Als klap op de vuurpijl werden er CD's aangeprezen die bij de uitgang verkocht werden. (We hebben ze gekoch.)

Je begrijpt nu waarom we het thema: geld vonden. Maar voordat jullie denken dat er niet veel aan was dat is niet zo: Er waren 2 fantastische koren. Aan het eind van de dienst hadden we nog een lied gemeentezang.

In de consistorie ging iedereen iedereen langs om een handje te geven en daar ging het weer: Er werd gevraagd of wij de kerkdienst wilde afsluiten met gebed.

Wij gingen met Mr. Joe Silwenga mee. Het nieuwe en het oude stadion achter een hek bekeken, het huis waar de eerste president gewoond heeft gezien. Over de markt gelopen, dat was heel erg leuk. Leuke kraampjes gezien voor elektrische materialen. De vrucht van de Baobabboom geproefd. Net een soort schuimpje. Daarna naar het Olympisch jeugd complex geweest waar de jeugd uit diverse wijken toernooien hielden: voetbal, handbal en basketbal. De kinderen van Joe zijn overal mee naar toegeaan. Deritjes tussen de attracties zaten ze in de bak van de pich-up. en zaten achter in de bak.

Thuis bij Joe moesten we wachten tot zijn vrouw er was, zij is diaken en woonde de dienst na ons bij in de taal Bemba Gelukkig was er een nichtje die al aan het koken was.

Joe haalt dit jaar zijn diploma voor business administrator, wat naturlijk heel wat anders is als agriculture administrator. Want dan moest je in de landbouw gaan.

Zijn vrouw, Sara, handelt in allerlei zaken en is regelmatig 3 of 4 dagen weg naar Copperbelt en Tanzania. Bij Joe hebben we de rupsen (Caterpillers) gegeten.  Om 4 uur waren we thuis.

Bij Arie was het drankje verkeerd gevallen, hij is thuis gebleven en ik ben even naar Mr Nicolas Tembo gegaan. Saramaria en Peter zijn ook bij hem thuis geweest. Maar hij woont nu ergens anders. Het was wat armoedig, hij heeft het niet breed ondanks dat zijn vrouw lerares is. Er staat wel een TV en een vriezer. Hij werkt af en toe 's avonds voor iemand, ik heb hem geadviseerd om te proberen dat vaker te doen. Zijn grootste onkosten post is de afbetaling van zijn huis.

Om 6 uur net voor het donker was ik weer thuis.

's Avonds hebben we nog een opzet voor een planning en een questionair voor de water discussie gemaakt.

 

Maandag

's morgens zijn we gelijk met het elektrisch in het huisje begonnen. Het is niet optimaal, we hebben toch niet de goede spullen gekocht. Maar de situatie is wel verbeterd. Maar het viel wel tegen, we waren na negenen klaar. Aan alle elektrische apparaten (in de winkels) die je koopt zitten europese stekkers. Ook het gereedschap dat in de timmerwerkplaats gebruikt wordt.

Er zijn geen contra stekkers te koop. (Dan kun je een klein verlengsnoer maken en op de Zambiaans (Engelse) stekkers doorgaan.) De standaard oplossing is de koper draadjes blank maken en om de poten van de stekker draaien. Het gaat best goed. Maar het voldoet niet helemaal aan de veiligheidsnormen. Na heel lang zoeken. We hebben het in elke winkel die we geweest zijn gevraagd, kwamen we zaterdag een prachige verloop van europees stekker naar Zambiaanse stekker tegen. Dat ding kosten belachelijk veel. We hebben er gelijk een doos met stopcontact bijgekocht waar de Zambiaanse stekker in past. Dit hebben wij gemonteerd en nu kan er veilig met allerlei elektrisch handgereedschap gewerkt worden.

Daarna naar een huller gekeken. Een grinder staat er al Makeni.

Bij een huller gaat de hele mais korrel in het apparaat. Van de korrel wordt het vliesje er af gehaald, dat is voor varkensvoer. Daarna komt er nog een milliemeel nr.3 uit wat kippenvoer is. Dan komen er ook stukgemaalde mais korrels uit. Van de 50 kg mais blijft 40 kg mais korrel over.

Deze korrels gaan in de grinder (maalmachine) en daar komt uit eindelijk milliemeel nr 1 of 2 uit.

Wij zijn naar een werkplaats gegaan waar iemand allerlei apparaten in elkaar last. Wij elkaar aangekeken moet je hier zo'n apparaat van 800 euro kopen? Als je dat apparaat gekocht hebt gaat de man het ding samenstellen. Assen, lagers, maal dingen, roosters etc. kopen en monteren.

Enigzins ontdaan en bedeusd kwamen we daar vandaan. Wordt hierover ons advies gevraagd? Het apparaat wat gekocht wordt is dan niet compleet, dan moet er nog een elektromotor op, poulies en V-snaren. Bij elkaar gaat het apparaat 1.500,-- euro kosten. Het voelt niet goed aan om zoveel geld bij een scharrelaar te besteden. Daarna zijn wij naar een huisje gegaan waar een maalbedrijfje is. Daar hebben we het complete apparaat gezien. Daarna hebben we de brieven van de kinderen (Nederlandse kinderen hebben brieven geschreven en wat vragen gesteld.) aan Mrs Simanansa overhandigd, zij zorgt er voor dat we voor dat we volgende week weg gaan, brieven van de kinderen van Makeni meekrijgen. 's Middags hadden we een discussie over water. Peter heeft mij hier wat in geholpen. Ik had ook wat vragen gesteld. Father Mugayamba zat ook aan tafel, daar waren wij niet over geinformeerd, niet dat het erg is maar het is verrassend. Hij is de absolute leider. Alles ging gelijk van tafel en hij vertelde wat het probleem en de oplossing was.

Het was leuk om er over mee te denken. Voor Mr Joe Silwenga werd het een beetje te veel, hij kon zijn ogen niet open houden.

Ze willen twee tanks aan elkaar koppelen en dan met een mechnische vlotter de laagste afsluiten als deze vol is. Grappig is dat de vraag van Mr Joe Silwemga was dat de druk zo laag is en dat de oplossing is dat er meer water ter beschikking moet zijn omdat er 's morgens vroeg veel water in de tuin gebruikt wordt. Door het hoge water verbruik raakt de tank leeg en de pomp kan de tank niet voorlopig niet meer vol krijgen. Volgens mij snappen jullie hier helemaal niets van, maar ik heb een mooie schets gemaakt. Die zien jullie thuis wel.

 

Dinsdag

Koud water, het bleek dat we de bedrading nog niet helemaal goed hadden in ons huisje. Snel opgelost. Daarna zijn we gestrat met de stopcontacten van de bibliotheek.

Er deden er twee niet. Een was niet aangesloten een andere was gebroken en daar hebben we een nieuwe voor gehaald en geplaatst. Daarna bleek dat we er een vergeten waren en dat er in de store, maintenance, hok ook iets niet goed zat. Daar stond een kookplaatje met twee losse draadjes en er kwamen twee draadjes uit het plafond. De vraag was of we dat ook even konden opknappen. Daar moesten we even wat andere spullen voor hebben.

Opstap om boodschappen te doen voor Mwomboshi. We moesten schroeven voor de deur, 500 bouten en moeren voor de schoolbanken, keilbouten voor de deur uithouder, boren om de schoolbanken door te boren hebben. Bij de eerste winkel zouden we heel veel geld kwijt geweest zijn. De tweede had niet alles, de derde winkel zijn we, na stevig onderhandelen en zonder officiele rekening, op ongeveer 60% van de prijs van de eerste winkel uit gekomen.

Hier hadden we een positief gevoel over. Daarna een pak papier gekocht want het is heel vervelend als je niet kan afdrukken.  Het papier is duur, ruim 4 euro.

We zijn tussen door nog even langs Saro gegaan. Zie bericht 4. De winkel met alles voor de landbouwgebied. Daar hadden ze ook een huller staan. En wel van Chinese kwaliteit. We hebben het ding een beetje beken en het lijkt ons toch wel een goed idee om de huller bij het werkplaatsje te halen. Als we het een beetje inschatten zal de kwaliteit hoger zijn en de prijs komt bijna op de helft uit. Er reed een Schot met ons mee. Hij was hier 8 jaar geweest en een half jaar geleden terug naar Schotland gegaan. Mr Adam heeft nu een visum voor 3 maanden. Het is niet geheel onze favouriet. Een beetje bevelgeverig type tegen de chauffeur. Ons gevoel was een blanke farmer die een zwartje koeieneerd.Maar tegen ons is hij aardig.

Door de extra boodschappen van mr Adam waren we laat, we konden nog net snel eten en dan naar de volgende vergadering met mr Joe Silwenga over de schoolboeken. We hebben alles aangehoord en zijn verbaasd over de niet geordendheid. Er is geen lijst met alle boeken met stuks prijzen. Hij moet toch weten hoeveel een boek kost? We gaan toch tegen heb zeggen dat hij op een of andere manier duidelijk moet maken hoe de lijst in elkaar steekt en hoeveel het precies kost.

Het is ook raar dat een boekhouder daar niets van zegt, maar misschien zijn de verhoudingen hier wel een beetje, of misschien wel heel erg, anders. Aan het eind van het gesprek hebben we gevraagd wat de ROI (Return of Investment) tijd was voor de huller. Dat kon Mr Joe Silwenga niet zeggen. Hij heeft er niet over nagedacht.   Volgens joe is de huller een idee van Mrs Wenda Dil.

Omdat we een power cut verwachtte hebben we nog snel een mailtje in elkaar getimmerd. Daarna naar huis gegaan en hebben we zitten wachten (boek lezen) tot het licht uit zou gaan. Om zeven uur zijn we maar met het eten begonnen.  Er is geen power cut geweest.

Reken je er op, lucifers lagen klaar en kaarsen stonden klaar, gebeurd het niet. Maar het boek is uit.

 

Woensdag

Begonnen met boodschappen doen.Daarna computerles gevolgd.

Volgens mij waren er wat storingen, twee computers deden het de hele les niet.

Het was de vierde les van de leerlingen en ze waren bezig te leren om de computer aan te zetten en uit te zetten. Daarna moesten ze het verhaaltje, hoe ze computer aan en uit moesten zetten, van de beamer overschrijven in hun schrift. Het leukste was dat ik ze een paar vragen mocht stellen. Ik moest de leraar, Mr Joseph Mumba, vertellen dat hij zijn mond moest houden. Daarna mochten ze vragen aan mij stellen. Heel erg leuk. Ze waren erg verbaasd dat ik zei dat de computer een stuk gereedschap is. Dat het mij helpt om rapporten te schrijven, berekeningen te maken en grafieken te maken. Het was grade 7 en 8, de leeftijd was van elf tot zevertien jaar.

Wij hebben de mensen waar we heel de tijd mee te maken hebben voor de lunch uitgenodigd. Mr. Joe Silwenga, Mr, Benjamin Zulu, Mr. Edward Nandu en Mrs. Martina.

Het was nasi goreng op zijn Zambiaans, pinda saus en kip met ananas.

Dus allerlei alternatieven gezocht voor producten die ik normaal gebruik.

De nasi kruiden, knolook poeder en soya saus asin heb ik van huis meegenomen.

Wat bij iedereen bijzonder in de smaak viel was de pindasaus (soup). Dat hadden ze nog nooit meegemaakt en ze vonden het allemaal heerlijk.Ik geloof dat de rest niet zo erg in de smaak viel.

De chokolade kaakjes van AH waren ook een schot in de roos.

Tijdens het koken heeft Arie met Mr. Edward Nandu het hek van het computer lokaal gerepareerd en de schommel en de wip.

's Middags is Arie met Mr Edward Nandu bezig geweest om het kookplaatje in de store, maintenance hok enigszins velig te maken.

Mr Edward Nandu heeft het leuk aangepakt om de twee elektriciteits draden door een slang te laten lopen. (Moet eigenlijk gewoon een kabel zijn.) Als ze dan een poos bezig kijken we op het dak en dan blijkt dat de slang alleen zicht werk is. Er loopt nog 5 meter over het dak dat niet beschermd is en waar gewoon het water in kan lopen als het regent. Dus gewoon weer opnieuw beginnen. Er ligt genoeg rommel over het terrein verspreid. De 10 meter lange slang lag achter het varkenshok.

Power cut.  40 minuten later dan gepland.

Ik klaag daar niet over.

Nu half negen is de power cut over een uur eerder.

Ik klaag daar niet over.

Dus hebben we bovenstaand bericht kunnen afdrukken en nakijken.

We denken dat we niet alles afkrijgen.

We doen zoveel kleine dingen tussendoor en dat kost heel veel tijd. (Het hek van de computer ruimte, de schommel, de wip, de bedrading in de store/maintenance hok.)

Bijvoorbeeld tijdens het typen van het verslag loopt Mr joseph Mumba rond. Hij stoft de beeldschermen af. Dus vraag ik of de twee computers al draaien, nee nog geen tijd voor gehad. Dan vraag ik naar de beamer. Er zit stof in het apparaat. Als de beamer aanstaat lijkt het net of er een sneeuwstorm in zit. Dus hebben we het apparaat afgekoppeld en bekeken, we hebben de deksel waar de lamp achter zit losgeschroefd. Ja en dan?

De vraag of hij een handleiding heeft werd ontkennend beantwoord. Dus even op internet opgezocht. Dan blijkt dat je er een stofzuiger op moet zetten om de beamer schoon te maken. Maar er is geen stofzuiger op Makeni. Dus dan voorzichtig de lamp er uit gehaald en kijken of je iets kan zien dat vuil is.  Maar alleen gekeken want ik ben veel te bang dat er blijvende schade op treed.

Bij elkaar ben je zo weer drie kwartier kwijt.

We zien wel. Nog een (1) dag.

 

Donderdag.

We zijn begonnen met de bibliotheek en dat viel mee.  Daarna hebben we het hok afgemaakt.

Ook hebben alle missende en gebroken stopcontacten en schakelaars van de klaslokalen opgenomen. We hebben nog naar het ondehoudsbudget gevraagd, maar als Mr. Edward Nandu is vraagt is er net geen geld. We snappen dit niet maar gaan er ook niet achteraan.

Daarna zijn we drie keer over het terrein gelopen om iets van een elektrische schema te kunnen maken.Nu nog even in de hoofd zekeringen kast kijken. Dan hebben we alle dingen gedaan.

De hoofdzekeringen kast is een bijzonder heid. Er zitten aotomaten in van 80 Amp.

De automaat in ons huisje is 60 Amp en de automaat in de carpentry is 100 Amp.

Dat is niet helemaal goed.  De dikte van de kabel hebben we niet kunnen bekijken. Maar goed ook want er schijnt ook alluminium kabel gebruikt te zijn.  Nou ja gooi het maar in pet.

Wij gaan thuis er wel eens over nadenken.

We gaan vragen of iemand ons huisje wil schoonmaken want daar hebben we geen zin meer in.

Koffer pakken, rugzakken pakken en morgen op pad.

 

Maandagavond was er weer een power cut. Zie bericht 8. Tijdens deze gedwongen kaarslicht sessie hebben we onze evaluaties voor de laatste dag doorgenomen. Een lijstje met personen en vragen die wij vonden die gesteld moesten worden.

De evaluaties waren erg leuk. Ze waren ook leerzaam omdat er weer allerlei nieuwe dingen boven water kwamen. Alleen kritiek geven, ondanks het netjes verpakte “Wat kunnen we de volgende keer beter doen?” is niet de sterkste zijde van de mensen die we gesproken hebben.

We hebben gesproken met de chauffeur waar we mee opgetrokken hebben: Raphael, Mr. Joe Silwenga de executive manager, Father Mugayamba de general manager, Mr. Benjamin Zulu de agriculture (landbouw opleidingen) manager en diegene die verantwoordelijk is voor de dorpen, Mr. Edward Nandu de manager van de timmerwerkplaats en manager van het onderhoud, Mr. Joseph Bumba verantwoordelijk voor het computer gebeuren en de skill trainingen (handvaardigheidvakken zoals timmeren, landbouw, electronics en house economics). Mrs. Martina: zij is de spil in het kantoor. Zij regelt alles: van de sleutels van alle gebouwen en wie er wanneer weg is tot en met de kas en het kasboek.

Als laatste hebben we een kopje koffie gedronken bij Mrs. Wenda Dil.

We zijn om 8 uur begonnen en om half zes hadden we alle gesprekken gedaan.Om zes uur vertrokken we naar het vliegveld. Als afscheid was het verkeer weer een dramatische chaos. Extra handicap was nu dat er fietsers(natuurlijk zonder licht en reflectors) ook nog gewoon op de weg rijden en deze zie je pas op het allerlaatste moment.  In Dubai hadden we 8 uur tussen de vluchten, dus zijn we het vliegveld afgegaan en hebben we Dubai bekeken. Heel erg leuk, we zijn in de goud souk en de kruiden souk geweest, we hebben met een bootje over de rivier gevaren en zijn in de Burl Khalifa, de hele hoge toren (828 meter) geweest. Thuis hadden we hiervoor de tickets al geboekt. Een tegenvaller was dat we niet echt naar de top gingen (tot de 124ste verdieping) en dat het niet helder was zodat we niet ver konden kijken.

Het voelde aan of het rond de 40°C zou moeten zijn (dit bleek ook zo te zijn), in de metro en in de gebouwen was het, met de airco, ca 20°C. Deze temperatuur wisselingen kostte ons behoorlijk wat energie.De vlucht was voor spoedig en uit eindelijk waren we woensdag om 23 uur thuis.  Voor dat we in Lusaka opstegen was Arie al in slaap gevallen. Hij slaapt overal en altijd als het even kan. Dat heb ik minder. Uiteindelijk heb ik op de hele reis maar één uur geslapen.

Zambia is een land met grote mogelijkheden. De kansen liggen volgens ons in de landbouw. We hebben, toen we op weg waren naar Mwomboshi, grote boerderijen gezien. Er was veel veeteelt (vlees en melk) en landbouw (tabak, maïs en katoen). In deze sector kunnen ook veel mensen aan het werk. Met dammen en al het water in de grond moet heel veel mogelijk zijn. Industrie blijft moeilijk omdat er geen fossiele brandstoffen in Zambia zijn en ze hier op pijpleidingen aangewezen zijn. (Zambia ligt dus niet aan zee en is omgeven door andere landen met soms een niet zo’n stabiele economie en regering.) Grote bedreiging voor Zambia is het ongelimiteerd kappen van bomen voor de productie van houtskool. Dit zal alleen nog maar toenemen als de elektrische energie voorziening zo slecht blijft. In Lusaka zijn dagelijks geplande power cuts. En de mensen willen toch hun shima ’s morgens en ’s avonds koken en daar gebruiken ze dan houtskool voor.  Een voorbeeld van slecht regeringsbeleid is de maïs subsidie. Het is een geldverslindende bezigheid. Mais wordt door de regering voor een vaste prijs ingekocht. Dit wordt gedaan om de kleine boeren te helpen. Maar de kleine boeren profiteren hier helemaal niet van omdat ze hun maïs, ver onder de vastgestelde prijs, aan handelaren verkopen om op deze wijze snel geld te hebben om de noodzakelijke dingen te kunnen kopen. De handelaren verkopen de maïs weer aan de regering. De maïs wordt onder de verkoopsprijs verkocht. Bovendien wordt er nog subsidie gegeven op de kunstmest.

Lusaka is dramatisch. Er leven veel te veel mensen bij elkaar in een stad waar de infrastructuur niet op aangepast is, of in sectoren geheel ontbreekt. Er is ook helemaal geen werk voor al die mensen. Al het verkeer gaat door de stad. Het verbranden van vuil. (De mensen verbanden hun huishoud vuil zomaar op straat.)Hier zou een sterk stadsbestuur eenvoudig grote verbeteringen aan kunnen brengen. Maar er is geen sterk bestuur. Jaren geleden is er met een rondweg begonnen, maar dat is gestrand. Als je alleen al alle PET flessen zou inzamelen en recyclen zou dat al veel luchtverontreiniging schelen. Iedereen gooit gooit alles, wat hij/zij niet nodig heeft zo op straat. Deur van de auto open en daar gaan de chipszakjes, net als 25 jaar geleden bij ons de sigaretten asbakken van de auto geleegd werden.

Anderzijds

Er wonen 3 miljoen mensen in Lusaka. (Wij hebben maar een heel klein stukje van Lusaka gezien.) Heel veel mensen hebben een handeltje, ze verkopen kleren, fruit, schoenen langs de straat. Je hebt ook nog  verkopers bij de stoplichten tussen de auto waar we over verteld hebben. Ook de mensen in de krottenwijken die meubels en deuren maken, mensen die machines maken zoals de huller waar we over verteld hebben, de verkopers van houtskool. Allemaal handelaars, scharrelaars die op een of andere manier hun hoofd boven water willen/ moeten/kunnen houden. Net een mierennest, ze overleven wel (misschien niet meer dan dat). Dat is toch wel heel bijzonder. Dat ze hierbij een enorme pestzooi bij maken is wel heel erg jammer. (Dit natuurlijk gezien met onze westerse blik.)

Makeni.

Wij hebben gedurende ons verblijf met heel veel fantastische mensen gewerkt. We hebben heel erg sterk het gevoel dat wij de katalysator zijn van gebeurtenissen. Wij starten iets op, wij beginnen ergens aan, en dan krijgen wij enthousiaste mensen die zich voor meer dan 100% inzetten. Fantastisch. Alleen nu zijn wij niet meer op Makeni: Wie pakt het op?  In de evaluatie gesprekken waren veel mensen verbaasd dat wij iets als een probleem herkende en dat we dat dan oplosten.  Bijvoorbeeld de contra stekker (beter het ontbreken van de contra stekker) van het verlengsnoer van de timmerwerkplaats. Tien dagen later en twaalf winkels verder hadden we dat voor elkaar. En ja ze erkende dat het gevaarlijk is om twee koperdraadjes aan de stekkerpootjes van de slijptol te draaien. Het plastiekzakje om de pootjes van de stekker vergrootte de veiligheid nu niet zo heel veel. Een ander mooi voorbeeld is het water. We hebben er al eerder over geschreven. Maar we denken nu te weten hoe het zit.

De vraag was: “Hoe kunnen we de waterdruk op Makeni verhogen, het is zo laag geworden.” Er zijn betonnen water bakken op de tuinen, een stuk of twaalf, de bakken zijn ongeveer 1 a 1,5 m3 groot. Vroeger vulden ze deze bakken ’s avonds. Maar een aantal zijn lek geraakt waardoor je ’s morgens geen water in je bak hebt als je deze ’s avonds vult. Dus zijn ze de bakken ’s morgens gaan vullen. Het probleem van de lekke bakken is er al een tijdje maar is nooit opgelost. Nu zijn wij er en wordt er gevraagd of wij een oplossing weten. We hebben geschreven over de vergadering met Father Mugayamba waarbij een systeem met het koppelen van water tanken en een mechanische vlotter klep (zoals in de stortbak van de WC) wordt bedacht. Op deze manier is er meer water beschikbaar, maar de vraag van meer water druk wordt hiermee niet opgelost. Daar werd aan voorbij gegaan. Nu na ruim een week zijn we achter het probleem van de lekkende waterbakken gekomen. Dus als deze bakken voor zes of mogelijk totaal acht euro gerepareerd worden is het hele probleem over.

Het waren drie fantastische weken. Heel veel gezien, heel veel gedaan en heel veel over Zambia, de mensen en hun cultuur te weten gekomen. Een beetje kort door de bocht misschien: Maar wij hebben gewoon ons ding daar gedaan. Alleen met een extra moeilijkheidsgraad De extra uitdaging was heel erg leuk maar kostte wel behoorlijk wat extra tijd, energie en soms wat uurtjes slaap van de zorgen. Een ervaring opgedaan die we voor geen goud hadden willen missen.

Als afsluiting een verhaal van een Zambiaan: Raphael Walito Mbewe. Een verhaal waar hij zelf de hoofdpersoon in is.

Bij zijn geboorte kreeg hij de naam Raphael. Hij huilde alleen heel erg veel, dus hadden zijn ouders een andere naam voor hem, maar hij bleef huilen. Toen kreeg hij dezelfde naam van zijn vader Walito, want betekend soil (grond/aarde?). Direct stopte hij met huilen. Hij is erg trots op zijn naam. Raphael is een aantrekkelijke man, ziet er goed uit en vertelt zijn verhaal zeer uitgebreid. Zijn manier van vertellen lijkt als de zangers van raggae muziek, met een beetje dikke W en lange M en met regelmatig lange pauzes …………… in zijn verhaal. Aangevuld met een lachje met: “Oh man”.

We willen het niet alleen vertellen omdat het een prachtig verhaal is maar ook omdat het iets weergeeft over relaties tussen mannen en vrouwen. We geven het verhaal in het Engels omdat de vertaling (in ieder geval voor ons) veel afbreuk doet aan de intensiteit.

The lady with the umbrella.

After work I was waiting for my friends. Because we would go out. …………….. I waited some time but they didn’t show up. …………

So after a while I thought that I might better go home because the sky darkened and it looked liked it would be raining soon. …………

So I walked and it started to rain. ………….

I saw a lady in front of me walking with an umbrella. I thought: “I ask if we can share the umbrella”. So I walked faster . I gained her and asked if we could share the umbrella because it was raining. She said: “No, I have a very jealous husband and he thinks that I am seeing an other man. So when he sees you he will think that you are my boyfriend”. …………………

So we went separately futher. Then it strated raining a lot and she started feeling sorry for me and said that I could share the umbrella. ……………..

She was married for three years and they didn’t have a child. I told her that was the problem, she should have a child then it would be allright. ……..

Then we came to her home and het husband was waiting for her and he thought immidiately that I was her boyfriend. He grapped me by my jacket and wanted to beat me up. ………………

He wouldn’t listen when i told him that we only shared the umbrella. …….

Lucky for me his friends told him that he mustn’t beat me up because when he was going to the police he would have to pay a fine because he had beaten me up. …………

So we arrived at the police station and the lady and I told the police our story about sharing the umbrella and the husband did the accusations.

Because the lady and I told the same story and the husband hasn’t seen doing his wife and me something, the police told the husband that they could do nothing.

The husband wanted to go to court. The police told the husband that this wouldn’t change a thing and that I could made a complain about dishonour.

So. ………………We went outside and I went home. But the husband was following me. The whole way to my home. ………..

I closed the door and nothing happened. I went to sleep. …………

But in the middle of the night somebody was banging on my door. I thought that it was one of my friends, because they do such things sometimes. ……………

I opened the door and there was the husband with a suite case and his wife. He said that that since I was her boyfriend that I could have. ……..

So he walked away. …………..

What to do? Me with somebody’s elses wife.  ……….

So we went to the police and told the whole story and asked if she could sleep at the police station. That was impossible.

So. ………..we went home. She slept in one room and I in the other room.

The next morning we went to her father. But he was allready at work and her mother told me to come back the next morning. ………………

The next morning I went back and she changed the complete story. The father told me that I had to pay for her make up, clothes and things because she needed it and he didn’t have the Money for it and it was my fault. ……….

I was stupid and and agreed it. Oh man. …………….

After two months paying her I thought : “When I am paying for her I want to have something back also”. And so I started seeing her. ……….

I was dating her and we slept together and that went on. I was started to like her  and on a certain moment I asked her to marry me.

That was impossible because she was allready married. So ………. She went to her husband and she stayed with her husband. ……….

But we kept on seeing each other. See told her husband that she was going to her mother. But she went to her mother the next morning. …………

We kept the relation for sometime. I stopped it when I met my wife. ……

She now has a child. Some people think that it is my child. But I am sure that it isn’t.

I remembered the story when we were in the neightbourhood of the house of the lady with the umbrella.

 

Arie Nooteboom  en  Huib van Zessen